Η σκιά μας δεν περιέχει μόνο ό,τι δεν θέλουμε να δούμε ή να νιώσουμε για τον εαυτό μας.
Περιέχει, επίσης, όλα όσα δεν θέλουμε να δούμε ή να νιώσουμε για την ιστορία αυτών που ήρθαν πριν από εμάς.
Κάποια γεγονότα του παρελθόντος ήταν τόσο καθοριστικά που μας διαμόρφωσαν, μας χάραξαν συμπεριφορικά, μας προγραμμάτισαν σε επίπεδο που ούτε καν αντιλαμβανόμαστε.
Αυτό το ξέρουμε.
Η Σκιά Που Δεν Ανήκει Μόνο Σε Εμάς
Αυτό που ίσως δεν γνωρίζουμε, ή δεν συνειδητοποιούμε αρκετά, είναι το πώς επηρεαζόμαστε από γεγονότα που συνέβησαν όχι μόνο πριν από τη γέννησή μας, αλλά και πριν από τη γέννηση των γονιών και των παππούδων μας –πίσω στις ιστορικές και προϊστορικές εποχές, πίσω στη μακρά σκιά του παρελθόντος πριν το παρελθόν μας.
Οι καθοριστικές στιγμές της ιστορίας δεν χάνουν τη δύναμή τους με το πέρασμα του χρόνου.
Αντιθέτως, συνεχίζουν να υπάρχουν ως ψυχικά πεδία που διαπερνούν γενιές και επηρεάζουν τόσο το DNA μας όσο και την ψυχολογία μας.
Αυτά τα πεδία –παρόμοια με τα μαγνητικά, αλλά απείρως πιο πολύπλοκα– δεν μπορούμε να τα δούμε, αλλά μπορούμε να τα νιώσουμε. Και το γεγονός ότι δεν τα βλέπουμε δεν σημαίνει ότι είμαστε άτρωτοι απέναντί τους.
Όπως η διάθεση κάποιου άλλου μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογία μας χωρίς να το καταλάβουμε, έτσι και τα ψυχικά πεδία της ιστορικής μας κληρονομιάς κυλούν μέσα μας.
Δεν επηρεάζουν μόνο το συνειδητό μας αλλά και τα κύτταρά μας, διαμορφώνοντας τις συναισθηματικές και ψυχολογικές μας δομές.
Η Κληρονομιά Των Προγόνων Ζει Μέσα Μας
Ό,τι διαμόρφωσε εκείνους που μας διαμόρφωσαν, συνεχίζει να δρα επάνω μας.
Ακόμα και αν δεν το αναγνωρίζουμε συνειδητά, λειτουργεί στο παρασκήνιο, χαραγμένο στη σκιά μας, με τη μορφή εντυπώσεων, αισθητηριακών ή διανοητικών, αντιληπτών ή απαρατήρητων.
Μπορεί να συνειδητοποιούμε πώς τα τραύματα των γονιών και των παππούδων μας επηρέασαν τη δική μας διαμόρφωση, αλλά σπάνια καταλαβαίνουμε πώς τα τραύματα που εκείνοι κληρονόμησαν από τους δικούς τους γονείς διαπερνούν εμάς.
Μπορεί να μας φαίνεται αφηρημένο, αλλά αν εστιάσουμε στη ζωή που έζησαν, στην κουλτούρα μέσα στην οποία μεγάλωσαν, στο συλλογικό κλίμα της εποχής τους, θα αρχίσουμε να βλέπουμε τα νήματα που τους έπλεξαν –και μέσα από αυτά, τα νήματα που ύφαναν και εμάς.
Σκέψου τους γονείς και τους παππούδες που έζησαν τη Χούντα στην Ελλάδα.
Άνθρωποι που μεγάλωσαν μέσα στη φτώχεια, παλεύοντας για την επιβίωσή τους.
Ακόμα κι αν αργότερα έγιναν πλούσιοι, δεν σταμάτησαν ποτέ να ζουν με τη νοοτροπία της ανέχειας.
Μάζευαν χρήματα, απέφευγαν τα περιττά έξοδα, συμπεριφέρονταν λες και ο θάνατος παραμόνευε πάντα έξω από την πόρτα τους.
Τα παιδιά και τα εγγόνια τους μπορεί να μην ένιωσαν ποτέ οικονομική ανασφάλεια, αλλά το αίσθημα της έλλειψης που είχε ποτίσει τη ζωή των προγόνων τους πέρασε σε αυτούς με άλλους τρόπους –μέσα από συναισθηματικά και ψυχολογικά μοτίβα.
Τα Παλιά Τραύματα Δεν Σβήνουν –Μεταφέρονται
Και αν αυτό ισχύει για μια Χούντα που συνέβη πριν από μισό αιώνα, φαντάσου τι συμβαίνει με τα τραύματα που έχουν ρίζες χιλιάδες χρόνια πίσω.
Σκέψου τα σοκ και τις φρίκες που πέρασαν όσοι έζησαν σε καιρούς όπου δεν υπήρχαν ούτε αναισθητικά ούτε ανθρώπινα δικαιώματα ούτε καν η πολυτέλεια να σκεφτούν πώς θα ήταν η επιβίωσή τους πέρα από την επόμενη μέρα.
Ζούμε σε μια εποχή που πολλοί από εμάς απολαμβάνουν ανέσεις που οι βασιλιάδες του παρελθόντος δεν θα μπορούσαν καν να φανταστούν.
Κι όμως, οι παλιές πληγές δεν έχουν εξαφανιστεί.
Οι πρόγονοί μας απλώς δεν είχαν τα εργαλεία να θεραπεύσουν τα τραύματά τους, οπότε απλά τα κουβάλησαν μέσα τους και τα πέρασαν στα παιδιά τους.
Αυτό που σήμερα ονομάζουμε τραύμα, τότε ήταν η κανονικότητα.
Η σκλαβιά, οι πόλεμοι, η πανούκλα, η ατελείωτη καταπίεση. Όλα αυτά δεν εξαφανίστηκαν –απλώς αποτυπώθηκαν πάνω μας, βαθιά μέσα στη σκιά μας.
Φέρουμε μέσα μας τα ίχνη της ιστορίας και των τραυμάτων των προγόνων μας, ενσωματωμένα στη σάρκα, στο μυαλό και στο υποσυνείδητό μας.
Είναι γραμμένα μέσα μας, περιμένοντας τη στιγμή που θα τα αντιμετωπίσουμε συνειδητά.
Το να εξερευνήσεις τη σκιά σου δεν σημαίνει μόνο να ασχοληθείς με τις δικές σου πληγές.
Σημαίνει να βουτήξεις στη συλλογική σκιά που σε διαμόρφωσε. Και αυτή η εξερεύνηση δεν μπορεί να γίνει μόνο σε διανοητικό και λογικό επίπεδο.
Αποφεύγοντας να κοιτάξουμε κατάματα όχι μόνο τον δικό μας πόνο αλλά και τον πόνο που κληρονομήσαμε, του επιτρέπουμε να μας ελέγχει.
Να μας κατατρώει από μέσα, να κατευθύνει τις επιλογές μας χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Η Συλλογική Ευθύνη Να Σπάσουμε Τον Κύκλο
Το πραγματικά μεγάλο βήμα είναι να στραφούμε προς τον πόνο μας –και προς τον διαγενεακό μας πόνο– με τρόπους που δεν θα μας καταστρέψουν, αλλά θα μας επιτρέψουν να τον κατανοήσουμε.
Να συνδέσουμε τις τελείες μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, όχι μόνο με τη λογική, αλλά και με την καρδιά, την ψυχή και το σώμα.
Αν δεν το κάνουμε, δεν θα δούμε ποτέ καθαρά αυτά που πρέπει να δούμε.
Το να στραφείς προς τον πόνο σου, και ειδικά προς τον πόνο των προγόνων σου, δεν είναι εύκολο. Είναι χαοτικό, άβολο, ακατάστατο.
Δεν είναι κάτι που μπορεί να πουληθεί σαν «πνευματική εμπειρία».
Δεν είναι εμπειρία που μπορείς να διαφημίσεις ή να παρουσιάσεις με φανφάρες.
Δεν πουλάς αυτή τη διαδικασία.
Την βιώνεις.
Σιωπηλά. Χωρίς χειροκροτήματα.
Οι πιθανότητες να αφυπνιστεί η πλειοψηφία των ανθρώπων και να αντιμετωπίσει όχι μόνο τον προσωπικό της πόνο αλλά και τον διαγενεακό, είναι, δυστυχώς, ελάχιστες.
Αλλά δεν χρειάζεται να το κάνουν όλοι ταυτόχρονα.
Όσο περισσότεροι άνθρωποι ξεκινούν –ένας, δύο, λίγοι κάθε φορά– τόσο περισσότερο αυτός ο σπόρος θα φυτευτεί και θα ριζώσει. Και τότε, το συλλογικό θα αρχίσει να αλλάζει.
Αυτό το newsletter το στέλνω σήμερα (Πέμπτη) αντί για αύριο (Παρασκευή 28 Φεβρουαρίου) για ευνόητους λόγους.
Θέλω να σκεφτείς καλά όλα όσα διάβασες προηγουμένως για τη συλλογική σκιά και το συλλογικό τραύμα και να αναλογιστείς σε τι εποχή θα ήθελες να φέρεις τα παιδιά σου.
Θέλω, επίσης, να διαβάσεις το παρακάτω απόφθεγμα και να σκεφτείς τι μπορείς να κάνεις εσύ σήμερα, για το κοινό καλό, ως άτομο. Αποδίδεται στον Μάρτιν Νίμελερ και πάει κάπως έτσι:
«Πρώτα ήρθαν για τους σοσιαλιστές, αλλά εσιώπησα –δεν ήμουν δα σοσιαλιστής.
Μετά πήραν τους συνδικαλιστές, αλλά εσιώπησα –δεν ήμουν δα συνδικαλιστής.
Όταν πήραν τους Εβραίους, εσιώπησα –δεν ήμουν δα Εβραίος.
Όταν πήραν εμένα, δεν υπήρχε κανείς πλέον, που να μπορούσε να διαμαρτυρηθεί.»
Αυτά για σήμερα.
Τα λέμε στο επόμενο,
Γιώργος, ο πιο κοντός εισηγητής των GentlemenOnly
ΥΓ. Με αυτό το newsletter ξαναγυρνάμε στα περί ψυχολογίας, καθώς συνεχίζουμε να δουλεύουμε τον επόμενο οδηγό μας, που είχα πει ότι θα έβγαινε Φεβρουάριο, αλλά επειδή έχουμε κι εμείς τις δουλειές μας πήγε λίγο πίσω (ας ελπίσουμε ότι θα είναι έτοιμος μέσα στον Μάρτιο).